در جلسه ١٢ ارديبهشت ١٣٣٠ مجلس شادروان دکتر محمد مصدق اولین اعضای كابينه خود را بشرح ذيل معرفى نمود:

١. حكيم الدوله ادهم - وزير بهدارى

٢. سيد باقر كاظمى - وزير امور خارجه

٣. يوسف مشار - وزير پست و تلگراف و تلفن

٤. جواد بوشهرى - وزير راه

٥. محمد على وارسته - وزيردارايى

٦. على هيات - وزير دادگسترى

٧. فرمند - وزير كشاورزى

٨. سپهبد نقدى - وزير جنگ

٩. سرلشكر فضل اللا زاهدى - وزير كشور

١٠. امير تبمور كلالى - وزير كار

١١. دكتر كريم سنجابى - ورير فرهنگ

١٢. شمس الدين امير علايى - وزير اقتصاد ملى

١٣. فضل اللا نبيل - معاونت وزارت امورخارجه

١٤. دكتر سيد حسين فاطمى - معاونت نخست وزيرى

١٥. مهندس بازرگان  - معاونت وزارت فرهنگ

١٦. مهندس احمد زيرك زاده - معاونت وزارت اقتصاد ملى

١٧. دكتر كيا - معاونت وزارت بهدارى

١٨. سرلشكر وثوق - معاونت وزارت جنگ

١٩. قبوضات - معاونت وزارت فرهنگ

٢٠. دكتر سميعى - معاونت 

در همین تاریخ (١٢ ارديبهشت ١٣٣٠) شادروان دكتر محمد مصدق برنامه هاى دولت خويش را بشرح ذيل بحضور مجلس تقديم نمودند:

١. اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت در سراسر كشور

٢. اصلاح قانون انتخابات مجلس شوراى ملى و شهرداريها

٣. اساس سياست خارجى دولت هم مبتنى برمنشور ملل متحد و تقويت اين سازمان بين المللى و دوستى با كليه دول و احترام متقابل نسبت به همه ملل مي باشد

در جلسه ١٥ ارديبهشت ١٣٣٠ مجلس از  ١٠٢ نماينده حاضر ٩٩ نماينده راى موافق به تشکیل دولت جدید به نخست وزیری دکتر محمد مصدق دادند و بهدین ترتیب دولت دكتر محمد مصدق رسما شروع بكار كرد و شاه و درباریون وابسته به اجنبی خود را غافلگیر و در مقابل عملی قانونی و انجام شده یافتند.

دكتر مصدق بلافاصله با فرستادن حسين مكى و مهندس مهدى بازرگان را به آبادان جهت اجراى خلع يد از انگايسيها قاطعانه وارد عمل شد.

شادروان دكتر محمد مصدق در ١٣ مرداد ١٣٣٠ يعنى دو ماه بعداز شروع كار دولتش با برکناری فضل اللا زاهدى امير علايى را بجاى او نشاند.

تغییرات مهم و معرفى كابينه دوم دکتر مصدق بعداز قيام ملى ٣٠ تيرماه ١٣٣١ صورت گرفت. بعد از استيفاى دكتر مصدق در اثر دخالتها واختلافات و عدم پذيرش شاه در محول كردن وزارت جنگ به دكتر مصدق - مردم بطرفدا ى از دكتر مصدق بخيابانهاى تهران ريختند و در بر خورد با نيروهاى انتظامى چندين نفر از آنها كشته شدند در نتيجه اين قيام كه آيت اللا سيد ابوالقاسم كاشانى و طرفداران او نیز شركت داشتند دولت چند روزه مرحوم احمد قوام از كار افتاد و شاه دوباره مجبور به مامور كردن دكتر مصدق براى تشكيل كابينه و مجلس با ٦١ راى از ٦٤ راى موجود به نخست وزيرى مجدد شادروان دكتر محمد مصدق راى تمايل داد ودر ٥ امرد ادماه ١٣٣١ شادروان دكتر محمد مصدق كابينه دوم نخست وزيرى خود را بشرح ذيل معرفى نمود:

١. دکتر محمد مصدق نخست وزير و زير دفاع  ملی- دكتر مصدق نام وزارت جنگ را به و زارت دفاع ملى  تغيير داد و در پى پشيبانى از او و قبول مسيوليت نخست وزيرى به خواست شخصى خود كه عهده دار بودن وزارت جنگ بود نيز رسيد.

٢. باقر كاظمى معاون نخست وزير

٣. دكتر غلاممسين صديقى وزير كشور

٤. دكتر مهدى آذر وزير فرهنگ

٥. حسين نواب وزير خارجه

٦. عبدالعلى لطفى وزير دادگسترى 

٧. مهندس طالقانى وزير كشاورزى 

شادروان دكتر محمد مصدق در ٢٥ شهريورماه ١٣٣١ دكتر سيد حسين فاطمى را به وزارت خارجه منصوب کرد و آيت اللا سيد الوالقاسم كاشانى به رياست مجاس رسيد و از همين دوران بود كه حسين مكى  دكتر بقايى و ابوالحسن حايرى زاده كه از همسنگران باارزش دکتر مصدق در جبهه ملى بودند كم كم از او فاصله گرفتند و سرانجام چون مرحوم آیت اللا سید ابوالقاسم کاشانی به مخالفین سرسخت دکتر مصدق مثل فضل اللا زاهدی و دکتر بقایی در مجلس پناه داده و از تحصن آنها با وجود داشتن اتهاماتی چون دست داشتن در ربودن و قتل رییس شهربانی (سرتیپ افشار طوس) پشتیبانی میکرد - با اخذ رای مرحوم آیت اللا کاشانی را با دكتر عبداللا معظمى یکی از طرفداران دکتر مصدق در دهم تيرماه ١٣٣٢ جانشین کردند و این مسئله با عث ناراحتی شدید و جریحه دار کردن غرور آیت اللا گردید که با قدرت فراوان بصف مخالفان دكتر محمد مصدق پیوست و مرحوم آیت اللا کاشانی  با اعلامیه های شدیدا لحن به مصدق ضربه های کشنده کوبید و دانسته یا نادانسته زمینه را برای کودتای اجنبی ها آماده کرد.

در 15 تیرماه 1332 یکی از نمایندگان مجلس بنام علی زهری از حزب زحمتکشان دکتر بقایی دولت دکتر مصدق را استیضاح کرد که بر سراین مسئله و اینکه دکتر مصدق  آگاه بود که وابستگان انگلیس با دادن پول حد اقل 30 نفر از از شصت و چند نفر نماینده مجاس را خریده اند و احتمالا نگران بود که بزودی او اکثریت را  در مجلس از دست خواهد داد و او را با ذلت از نخست وزیری و خدمت بمردم و وطن باز خواهند داشت. برای نمونه آشکار است که دکتر مصدق در ملاقاتش با هندرسن سفیر آمریکا در ایران صریحا اعلام کرد که او واقف است که بیش از 30 نفر از نمایندگان مجلس را انگلیس خریده است و من (دکنر جهانگیر تقی پور) از بازمانده گان دکتر مصدق (دکتر محمود مصدق نوه دکتر مصدق)  شنیدم که ایشان دکتر مصدق را در جریان کودتا قرار دادند چون محمود در آن زمان در امریکا تحصیل مینمود و زن یکی از دیپلماتها او را در جریان فعالیتهای انگلبس و امریکا و کودتا قرار داد و محمود نیز دکتر مصدق را مطلع ساخت. در نتیجه دکتر مصدق به این نتیجه رسیده بود که وجود مجلس به صلاح نیست در نتیجه تصمیم گرفت که با بر گزاری اولین رفراندوم در تاریخ ملت ایران درب آنرا کاکلا ببندد که این تصمیم او با مخالفت شدید مخالفان و حتی بعضی از طرفداران خود گردید.

برای دیدن نمونه های این اغلامیه های ضد مصدقی مرحوم آیت اللا سید ابوالقاسم کاشانی به نوشتجات حسین مکی که در آن روزها پر التهاب از همفکران و همسنگران آیت اللا کاشانی علیه دکتر مصدق بود رجوع شود ( مرحوم حسین مکی سالها نهضت ملی از نهم اسغند 1331 تا مرداد 1332 جلد هفتم تهران - انتشارات علمی  1337 -  آیت‌الله کاشانی در اعلامیه‌ای در ۱۰/۵/۳۲ رفراندوم را تحریم کرد. در این اعلامیه آمده بود: «هموطنان و برادران عزیزم، ضمن اعلامیه قبلی از مفاسد و مضار رفراندوم شرحی متذکر و همه مستحضر گردیده و توجه دارند که عمل به آن چه ضررهایی برای دیانت و ملت و مشروطیت و مملکت در بردارد، با این حال دوران خود را دوره انقراض دیانت و استقلال مملکت و ملت قرار ندهید و طوق رقیت و اسارت و بندگی را به گردن خود نگذارید. شرکت در رفراندوم خانه‌برانداز که با نقشه اجانب طرح‌ریزی شده، مبغوض حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه و حرام است. البته و البته هیچ مسلمان وطن‌خواهی شرکت نخواهد کرد، گرچه ممکن است بعضی اشخاص غافل و بی‌اطلاع از حقایق و مضار آن و خائنین وطن فروش برای انجام مقاصد شوم دیگران در رفراندوم شرکت کنند یا این که دولت صندوق را از آرای قلابی پرکند. علی‌أی‌حال عمل به رفراندوم بر خلاف قانون اساسی و مصلحت مملکت و ملت بوده و هیچ‌گونه اثر قانونی ندارد .

همچنین آیت اللا سید محمد بهبهانی از مصدق خواست که در تصمیم خود حهت انحلال مجلس تجدید نظر کند و در نوشتجات مرحوم حسین مکی آمده است که دکتر مظفر بقایی طی تلگرافی به دکتر مصدق خاطر نشان کرد در صورتی که وی از انجام رفراندوم انحلال مجلس صرف نظر کند، حاضر است به اتفاق علی زهری از سمت نمایندگی مجلس استعفا کند.مرحوم مکی اضافه میکند که حزب توده با انحلال مجلس و ابقای دولت موافق بود و در جریان رفراندوم هم اعضا و هواخواهان این حزب حضور داشتند و علاوه بر این از دولت خواسته بودند که علاوه بر انحلال مجلس برای تشکیل مجلس موسسان و تغییر قانون اساسی اقدام کند.

 

 

البته همین نوشتجات مرحوم حسین مکی شاهد آنست که بعضی از نزدیکان خود دکتر مصدق نیز با انحلال مجلس مخالف بوده اند . برای نمونه مرحوم مکی می آورد که مهندس رضوی (نایب رئیس مجلس) در اعتراض به دکتر مصدق در جلسه فراکسیون نهضت ملی که صبح روز ۲۳تیرماه ۱۳۳۲ در منزل نخست‌وزیر تشکیل شد، گفت:

آقای دکتر مصدق شما تا به حال هرچه خواستید به ما تحمیل کردید و ما حرفی نزدیم... شما بر خلاف قانون اساسی از مجلس اختیار گرفتید و بر خلاف قانون ۲سال است که حکومت غیرقانونی نظامی اعلام فرموده‌اید و برخلاف قانون در انتخاب رئیس مجلس دخالت نمودید و با تمام این جریانات ما چیزی نگفتیم ولی دیگر در مورد رفراندوم سکوت نمی‌کنیم

 

البته بعضی از نوشتجات آن دوران حاکی میدهد که وقتی وزیر امور خارجه دولت دکتر مصدق- شادروان حسین فاطمی درب سفارت انگلیس در تهران بست - محرمانه دستگاههای ارتباطی موجود در سفارت به زیر زمینی در تهران انتقال یافت و نوکران  انگلیس مثل برادران رشیدیان به داشتن ارتباط با پایگاه های انگلیس در قبرس ادامه دادند و بطور مرتب گزارش داده و از اربابان اجنبی خویش فرمان در یافت میکردند و بقیه را در جریان میگذاشتند و حتی با اجازه دولت ایران بخارج برای ذیدن اربان خود سفر میکردند و در این سفرها با عث معرفی اشرف پهلوی به نمایندگان انگلیس و محرمانه بر گرداندن اشرف پهلوی به ایران برای قبولاندن برنامه کودتا به محمدرضا شاه پهلوی و آماده کردن زمینه برای کودتا علیه دکتر محمد مصدق بود

معلوم نیست که چقدر بلوای داخلی ایران و کش مکش بین سیاسیون ورهبران سیاسی و مذهبی ایران در آن دوران با دخالت و پشتگرمی گماشتگان انگلیس صورت میگرفت ولی حداقل از گزارشات سفارت انگلیس و سپس امریکا با برنامه تبلیغات وسیع عاملان آنها در ایران علیه شخص خود دکتر محمد مصدق و دولتش صورت میگرفت حاکی از آنست که آنها باقدرت گرفتن حزب توده دست نشانده شوروی در ایران نگران بودند و آگاهی انگلیسها از اوجگیری جنگ داخلی بین سیاسیون در ایران واقف و با خرید نمایندگان مجلس و یا کشانیدن آنها بطرف مخالفان دکنر محمد مصدق آنها را حداقل ترغیب و تشویق می کردند که از این آب گل آلود اوضاع در ایران استفاده کنند و شادروان دکتر محمد مصدق را بیشتر در نظر عامه خوار و کلک آنرا از بیخ بکنند. چون در حدود همین زمان نماینده سازمانهای جاسوسی انگلیس و امریکا (روزولت) برای سرنگونی دولت دکتر مصدق بتهران رسید تا به تبلیغات وسیع ضد مصدق بوسیله حقوق بگیرانشان در مطبوعات ایران دامن بزند و زمینه را برای کودتا ظرف چهار هفته دراواخر امرداد ماه 1332 آماده کند. گزارش سازمان سیا که بعد از کودتا تنظیم شده حاکی از شبکه های قوی  انگلیس در ابران است که شامل افراد عادی- ارتشی - درباریان و استفاده از اشرف و سایر افراد خانواده سلطنتی که مخالف دکتر مصدق بودند و مذهبیون بود و بسیج این گروه ها کودتا را بثمر رسانید. برای اطلاع بیشتر به گزارش رسمی سازمان سیا بعد از کودتای 28 مرداد 1332 رجوع کنید.

 

از طرف انقوت فراوان گرفت و همه اين مخالفان در پايين كشيدنًدولت او شايد دست داشتند و

دكتر محمد مصدق برنامه هاى دولت جديد خود را بدين شرح عرضه نمود:

١. اصلاح قانون انتخابات مجلس شوراى ملى و شهرداريها

٢. اصلاح امور مالى و تعديل بودجه به وسيله تقليل در مخارج و برقرارى مالياتهاى مستقيم و در صورت لزوم مالياتهاى غير مستقيم

٣. اصلاح امور اقتصادى بوسيله افزايش توليد و ايجاد كار و اصلاح قوانين پولى و بانكى

٤. بهره بردارى از منابع نفت كشور

٥. اصلاح سازمانهاى ادارى و قوانين استخدام كشورى و قضايى

٦.ايجاد شوراهاى محلى در دهات به منظور اصلاحات اجتماعى و تامين مخارج اين اصلاحات به ووسيله وضع عوارض

٧. اصلاح قوانين دادگسترى

٨. اصلاح قانون مطبوعات

٩ اصلاح امور فرهنگى و بهداشتى و وسايل ارتباطى

Print Print | Sitemap
© Copyright, ahmadabadmossadegh.com حقوق قانونی محفوظ است